پایان عصر GPT-4o؛ بازنشستگی گسترده مدل های قدیمی OpenAI و طلوع نسل جدید هوش مصنوعی

تیم تحریریه استاد آی تی گزارش می دهد: دنیای هوش مصنوعی با سرعتی سرسام آور در حال حرکت است و شرکت OpenAI به عنوان پیشگام این حوزه، به تازگی خبر از یک خانه تکانی بزرگ در لیست مدل های در دسترس خود داده است. طبق بیانیه رسمی این شرکت، در تاریخ ۱۳ فوریه ۲۰۲۶ (برابر با ۲۵ بهمن ۱۴۰۴)، دسترسی به مدل های پرچمدار سابق از جمله GPT-4o در محیط ChatGPT به طور کامل متوقف خواهد شد. این اقدام که بخشی از نقشه راه توسعه مدل های زبانی بزرگ (LLM) محسوب می شود، نشان دهنده بلوغ نسل های جدیدتر و تغییر الگوی مصرف کاربران در سطح جهانی است.

جزئیات بازنشستگی مدل های قدیمی و لیست سیاه جدید OpenAI

بر اساس گزارش منتشر شده در وبلاگ رسمی OpenAI، این شرکت قصد دارد علاوه بر مدل محبوب GPT-4o، نسخه های دیگری همچون GPT-4.1، GPT-4.1 mini و مدل جدیدتر اما موقت OpenAI o4-mini را نیز از دسترس خارج کند. نکته قابل توجه اینجاست که این تغییرات فعلا فقط مربوط به محیط کاربری ChatGPT (نسخه های وب و اپلیکیشن) است و دسترسی از طریق API برای توسعه دهندگان در این مرحله بدون تغییر باقی می ماند. این استراتژی به کسب و کارها فرصت می دهد تا زیرساخت های خود را با آرامش بیشتری به سمت نسل های جدید هدایت کنند.

بسیاری از کاربران به دلیل لحن گرم و صمیمی (Conversational Warmth) و توانایی های خلاقانه در ایده پردازی (Creative Ideation)، همچنان به GPT-4o وفادار بودند. با این حال، داده های آماری OpenAI نشان می دهد که در حال حاضر تنها ۰.۱ درصد از کاربران روزانه به انتخاب خود از این مدل استفاده می کنند. این ریزش شدید مخاطب، دلیل اصلی توجیه فنی برای بازنشستگی این مدل و تمرکز منابع سخت افزاری بر روی بهینه سازی مدل های پیشرفته تری مانند GPT-5.2 است که اکنون بار اصلی پردازش ها را بر دوش می کشند.

تحلیل فنی: جایگزینی هوش مصنوعی با شخصیت به جای مدل های خشک

یکی از بزرگ ترین چالش هایی که کاربران در انتقال از GPT-4o به مدل های اولیه GPT-5 داشتند، تفاوت در شخصیت و نحوه پاسخ دهی ربات بود. OpenAI با درک این موضوع، ویژگی های محبوبی که در GPT-4o وجود داشت را در نسخه های جدیدتر یعنی GPT-5.1 و GPT-5.2 ادغام کرده است. اکنون کاربران می توانند با استفاده از تنظیمات شخصی سازی (Customization)، لحن پاسخ دهی هوش مصنوعی را بین حالت های مختلفی مانند Friendly (دوستانه) تنظیم کنند و میزان هیجان یا گرمی کلام ربات را کنترل نمایند.

علاوه بر این، شرکت در حال کار بر روی کاهش رفتارهای آزاردهنده ای مانند امتناع های غیرضروری (Unnecessary Refusals) و پاسخ های بیش از حد محتاطانه یا نصیحت گونه (Preachy Responses) است. این اقدامات بخشی از تلاش برای نزدیک تر شدن به مفهوم هوش مصنوعی عمومی (AGI) و ارائه تجربه ای انسانی تر به کاربران بزرگسال است. در واقع، هدف این است که با هوش مصنوعی همانند یک دستیار هوشمند و بالغ رفتار شود که آزادی عمل بیشتری در چارچوب های ایمنی دارد.

دیدگاه کارشناسان و تاثیر بر بازار فناوری ایران

کارشناسان استاد ای تی معتقدند که این بازنشستگی، بیش از آنکه یک محدودیت باشد، یک گام استراتژیک برای بهینه سازی هزینه های استنتاج (Inference Costs) و ارتقای کیفیت تجربه کاربری است. با حذف مدل های قدیمی، منابع پردازشی عظیمی آزاد می شود که می تواند سرعت پاسخ دهی در مدل های نسل پنجم را به شدت افزایش دهد. برای کاربران و کسب و کارهای ایرانی که از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می کنند، این تغییر به معنای نیاز به بازنگری در پرامپت نویسی (Prompt Engineering) و انطباق با ویژگی های جدید شخصی سازی در GPT-5.2 است.

پرامپ نویسی: راهنمای جامع و تخصصی از ایده تا آموزش مهندسی پرامپت ۲۰۲۶

همچنین، با توجه به اینکه بسیاری از خدمات آنلاین در ایران بر پایه سئو و تولید محتوای هوشمند بنا شده اند، استفاده از مدل های به روزتر می تواند کیفیت خروجی ها را به شکل چشمگیری بهبود بخشد.

واژه نامه تخصصی برای درک بهتر این خبر

• Model Deprecation (بازنشستگی مدل): فرآیندی که در آن نسخه های قدیمی نرم افزار یا مدل های هوش مصنوعی از چرخه حمایت و دسترسی خارج می شوند.
• RLHF (یادگیری تقویت شده از بازخورد انسانی): روشی که OpenAI برای تنظیم لحن و شخصیت مدل های جدید بر اساس سلیقه کاربران به کار گرفته است.
• Prompt Engineering (مهندسی پرامپت): هنر طراحی ورودی های دقیق برای دریافت بهترین خروجی از مدل های پیشرفته ای مانند GPT-5.2.
• Inference Optimization (بهینه سازی استنتاج): کاهش زمان و هزینه مورد نیاز برای تولید پاسخ توسط هوش مصنوعی.

جمع بندی و آینده پیش رو

بازنشستگی GPT-4o در ۲۵ بهمن ماه، نقطه عطفی در تاریخچه کوتاه اما پربار هوش مصنوعی مدرن خواهد بود. OpenAI با این حرکت نشان داد که دیگر به دنبال حفظ میراث گذشته نیست و تمام توان خود را بر روی مدل هایی متمرکز کرده که نه تنها باهوش تر هستند، بلکه قابلیت شخصی سازی بسیار بالاتری دارند. اگرچه از دست دادن مدلی که بسیاری با آن خاطره دارند ممکن است کمی ناامیدکننده باشد، اما قابلیت های جدید در مدیریت لحن و خلاقیت در نسخه های جدید، نویدبخش آینده ای روشن تر است.